UZMANLAR UYARIYOR: İŞLENMİŞ GIDALAR BEYNİ KANDIRIP HEDONİK AÇLIĞI TETİKLİYOR

Son yıllarda toplumda giderek yaygınlaşan “hedonik açlık” kavramı uzmanların gündeminde. Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Hastanesi Uzman Diyetisyeni Funda Kasapoğlu, fizyolojik açlıktan tamamen farklı olan bu durumun beyin kaynaklı olduğunu belirterek önemli uyarılarda bulundu.

“İRADE DEĞİL, BEYİN ÖDÜL MEKANİZMASI KARAR VERİYOR”

Kasapoğlu, hedonik açlığın vücudun enerji ihtiyacından değil, beynin ödül sistemi üzerinden tetiklendiğini ifade etti. Bu süreçte kişinin tok olmasına rağmen yüksek enerjili, işlenmiş ve yağlı gıdalara yöneldiğini söyleyen Kasapoğlu, kararın sanıldığı gibi iradeyle değil otomatik çalışan nörobiyolojik mekanizmalarla verildiğini belirtti. Stres, uyku düzensizliği, yorgunluk ve özellikle sosyal medya ile reklamların bu durumu beslediği vurgulandı.

GERÇEK AÇLIKLA HEDONİK AÇLIK NASIL AYIRT EDİLİR?

Uzman diyetisyen hedonik açlığın fizyolojik açlıkla karıştırılmaması gerektiğinin altını çizerek şu kriterleri paylaştı:

• Gerçek açlık: Öğünden 4–5 saat sonra ortaya çıkıyor ve gıda seçiciliği göstermiyor.
• Hedonik açlık: Aniden beliriyor ve çoğunlukla yüksek kalorili işlenmiş gıdalara yöneltiyor.

Kasapoğlu, vatandaşların durumu anlaması için pratik testler de önerdi:

• Su testi: Canınız aniden bir şey çektiyse önce su için ve ortamdan uzaklaşın. Hâlâ istiyorsanız bu gerçek açlık olabilir.
• Elma testi: “Şu an bir elma yesem doyar mıyım?” sorusuna “hayır” cevabı geliyorsa hedonik açlık söz konusu olabilir.
• Zaman testi: Son öğünün üzerinden 4–5 saat geçtiyse ihtiyacın fizyolojik olma ihtimali artar.

• 

UZMAN: “BAĞIMLILIK DEĞİL, KONTROL KAYBI”

Kasapoğlu, yüksek enerjili yiyeceklere yönelimin tıbben bağımlılık olarak tanımlanmadığını, ancak kontrol mekanizmasının devre dışı kalmasının kilo yönetimini zorlaştırdığını kaydetti. “Yemek tamamen yasaklanamayacağı için çözüm farkındalığı artırmak ve haz döngüsünü yeniden yapılandırmaktır” dedi.

ÇÖZÜM ÖNERİSİ: FARKINDALIKLI BESLENME

Uzman diyetisyene göre hedonik açlığa karşı uygulanabilecek en etkili yöntem “mindful eating” yani farkındalıklı yeme. Kasapoğlu, yemek yerken ekran karşısında olmamayı, öğün düzenini korumayı, protein ve lif açısından zengin gıdalara yer vermeyi ve yasaklayıcı değil düzenleyici bir yaklaşım benimsemeyi tavsiye etti.